Blog

Grzyby w listopadzie — co jeszcze rośnie i gdzie szukać

Listopad to miesiąc, w którym większość grzybiarzy odkłada koszyk na strych. To błąd. W listopadzie wciąż można wrócić z pełnym koszem — trzeba tylko wiedzieć, że lista gatunków jest krótsza, a pogoda mniej wyrozumiała. Poniżej konkretne gatunki, konkretne siedliska i konkretne ostrzeżenia.

Czy w listopadzie są jeszcze grzyby?

Tak. Listopad to nadal sezon — tylko zawężony. Zainteresowanie grzybami w Google spada w listopadzie do około 30% szczytu wrześniowego, ale nie dlatego, że grzyby przestają rosnąć. Po prostu większość ludzi kończy sezon wcześniej niż las.

W listopadzie decydują dwie rzeczy: temperatura nie spadająca trwale poniżej zera oraz utrzymująca się wilgotność. W łagodną, wilgotną jesień listopad potrafi być lepszy niż suchy wrzesień. Po silnym przymrozku — bywa, że nie ma już po co jechać.

Jakie grzyby rosną w listopadzie?

Tę listę ułożyliśmy na podstawie naszego atlasu 150 gatunków. Kolejność odpowiada temu, jak realnie wygląda listopadowy koszyk:

Opieńka (łuszczak zmienny) — listopadowy klasyk

Owocuje od kwietnia do grudnia, a w łagodne zimy nawet w styczniu. Rośnie gromadnie, w wiązkach na pniakach i pniach drzew liściastych — najczęściej pod bukiem, brzozą, olchą i wierzbą. To najczęściej spotykany grzyb rosnący na drewnie w polskich lasach.

Kapelusz w stanie wilgotnym jest przeźroczysty i prążkowany od prześwitujących blaszek — ta cecha jest bardzo pomocna przy rozpoznawaniu. Używa się głównie kapeluszy i górnych części trzonów, dolne są łykowate. Wymaga gotowania minimum 10 minut — surowy zawiera nietrwałe hemolizyny.

Uwaga, to najważniejsze ostrzeżenie w tym artykule. Opieńka ma śmiertelnie trującego sobowtóra: hełmówkę jadowitą (Galerina marginata) — podobny rozmiar, barwę, pierścień i wzrost na drewnie, ta sama pora. Różnice: hełmówka ma kapelusz nieprzeźroczysty (nie prążkowany), trzon bez łusek i delikatny, szybko zanikający pierścień. Ze względu na to podobieństwo grzyby.pl odradza zbieranie łuszczaka zmiennego z natury osobom bez pewnego rozpoznania. Jeśli nie jesteś w stu procentach pewny wszystkich cech naraz — zostaw go w lesie.

Gąska zielonka — z zastrzeżeniem

Owocuje od sierpnia do listopada, najliczniej we wrześniu i październiku — listopad to jej ostatni miesiąc. Rośnie w borach sosnowych na piaszczystych, kwaśnych glebach, często na obrzeżach lasów i na suchych, nasłonecznionych stanowiskach.

Tu konieczne zastrzeżenie, bo gąska zielonka jest dziś gatunkiem kontrowersyjnym. Jeszcze niedawno uznawana za smaczny grzyb jadalny, obecnie ma poważne podejrzenia o toksyczność. Odnotowano przypadki rabdomiolizy — ostrego rozpadu mięśni poprzecznie prążkowanych — po spożyciu dużych ilości, między innymi we Francji i w Polsce. Objawy to bóle mięśni, ciemne zabarwienie moczu i osłabienie. Ze względu na kumulację toksyn zdecydowanie nie powinny jej jeść dzieci ani osoby z chorobami nerek. W kilku krajach jest uznawana za grzyb niejadalny.

Podgrzybek brunatny — najdłużej owocujący

Sezon od czerwca do listopada, a przy łagodnej jesieni ciągnie się jeszcze dłużej. To jeden z najdłużej owocujących grzybów w Polsce. Rośnie powszechnie w lasach iglastych i mieszanych — pod świerkami, sosnami, ale też pod bukami i dębami. W górach bardzo pospolity w reglu dolnym.

Listopadowe okazy szukaj na mszystych polanach, przy leśnych drogach i w miejscach osłoniętych od wiatru, gdzie gleba dłużej trzyma wilgoć. Charakterystyczna cecha: miąższ sinieje po przekrojeniu. Świetny do sosów — po ugotowaniu daje ciemny, aromatyczny wywar.

Rydz (mleczaj rydz) — dogasa, ale warto

Sezon od sierpnia do listopada, ze szczytem we wrześniu i październiku. W listopadzie trafiają się już pojedyncze okazy, ale za to często jędrniejsze i bardziej aromatyczne niż te z ciepłych miesięcy — rydze po przymrozkach są cenione właśnie za to.

Szukaj w młodych borach sosnowych na glebach piaszczystych, na obrzeżach lasów, przy duktach i na polanach. Kluczowa cecha rozpoznawcza: pomarańczowe mleczko, które po kilku minutach zielenieje.

Boczniak ostrygowaty — sezon właśnie się zaczyna

Listopad to moment, w którym boczniak wchodzi w swój sezon. Owocuje od października do marca, po przymrozkach. Rośnie na pniach i pniakach drzew liściastych — buku, wierzby, topoli, brzozy.

Kapelusz jest muszlowaty, dachówkowato nachodzący na siebie w wiązkach, barwy szaroniebieskawej do ciemnoszarej. Miąższ biały, mięsisty, o charakterystycznym anyżowo-grzybowym zapachu. To jeden z najbezpieczniejszych grzybów do rozpoznania — ze względu na boczny kształt i porę roku żaden trujący gatunek go nie przypomina. Podobnie jak opieńka, wymaga gotowania.

Płomiennica zimowa — pierwsze okazy

Sezon od października do marca, ze szczytem od listopada do lutego. W listopadzie pojawiają się pierwsze okazy na pniach wierzb, topoli, buku i wiązu. Rozpoznasz ją po aksamitnym, ciemnobrązowym do czarnego trzonie i śliskim, miodowożółtym kapeluszu. To jedyny grzyb jadalny masowo owocujący w polskich lasach zimą — więcej o niej w artykule grzyby zimą.

Które gatunki kończą się w listopadzie

Dla porządku — te gatunki w listopadzie są już na wykończeniu albo całkiem znikają:

Gatunek	Koniec sezonu	Status w listopadzie
Kurka (pieprznik jadalny)	październik	pojedyncze okazy, raczej nie
Borowik szlachetny	październik	pojedyncze okazy
Kania (czubajka kania)	październik	znikła
Maślak zwyczajny	październik	zniknął
Płachetka zwyczajna	październik	znikła
Czernidłak kołpakowaty	listopad	ostatnie okazy

Gdzie szukać w listopadzie

Listopadowe grzybobranie rządzi się inną geografią niż wrześniowe. Grzyby schodzą z otwartych przestrzeni w miejsca, które trzymają ciepło i wilgoć:

• Pnie i pniaki drzew liściastych — opieńka, boczniak, płomiennica. To główny cel listopadowego spaceru.
• Mszyste polany i obrzeża leśnych dróg — podgrzybek, rydz
• Starsze drzewostany z grubą ściółką — lepiej trzymają wilgotność niż młodniki
• Osłonięte od wiatru zagłębienia terenu — dłużej utrzymują temperaturę
• Nizinne bory sosnowe — gąska zielonka, rydz

Odwrotnie niż w środku sezonu, w listopadzie warto też unikać miejsc podmokłych i cienistych — tam owocniki szybciej przemarzają i rozkładają się.

Pogoda w listopadzie — czego potrzebują grzyby

Trzy rzeczy, na które patrzeć przed wyjściem:

1. Temperatura dobowa powyżej zera — nocny przymrozek przy dodatnim dniu jeszcze nie zamyka sezonu, ale trwały mróz tak
2. Wilgotność gleby utrzymana przez kilka dni — w listopadzie opady są częste, więc zwykle to nie jest problem
3. Stabilna pogoda bez gwałtownych skoków — nagłe ochłodzenie po ciepłym tygodniu zatrzymuje owocnikowanie w kilka dni

Przydatna obserwacja: w listopadzie kluczowe stanowiska to pnie i pniaki. Jeśli nie masz w okolicy starszego lasu liściastego, a tylko sosnowe monokultury, Twój listopadowy koszyk będzie znacznie skromniejszy.

Bezpieczeństwo w listopadowym lesie

• Zbieraj tylko z pełną pewnością. Późna jesień to czas, gdy w lesie jest dużo podobnych gatunków, a część owocników jest już stara i zatarta.
• Opieńka kontra hełmówka jadowita — śmiertelnie trujący sobowtór. Bez pewnego rozpoznania nie zbieraj.
• Gąska zielonka — podejrzenia o rabdomiolizę; nie dla dzieci i osób z chorobami nerek.
• Nie zbieraj przemarzniętych owocników — po rozmrożeniu szybko się psują.
• Gotuj opieńki i boczniaki minimum 10 minut — surowe zawierają hemolizyny.
• Krótki dzień — w listopadzie zmierzch zapada już około 16:00. Zaplanuj powrót z zapasem.

Podsumowanie

Listopad nie jest końcem sezonu — jest zmianą obsady. Schodzą kurki, borowiki i kanie, ale wchodzą opieńki, boczniaki, płomiennica, a podgrzybek i gąska mają jeszcze ostatnie tygodnie. Zmienia się też charakter zbierania: zamiast chodzić po lesie i wypatrywać owocniki w ściółce, częściej patrzysz na pnie i pniaki.

Warto jechać — zwłaszcza że w listopadzie las jest pusty, a stanowiska które w październiku ktoś obszedł przed Tobą, teraz stoją nietknięte.